Genel CerrahiGastroenteroloji

Basur (Hemoroid): Nedenleri, Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Yöntemleri

Basur, tıp literatüründe hemoroid olarak da bilinen, anüs ve rektum bölgesindeki damarların şişmesi ve iltihaplanması sonucu ortaya çıkan yaygın bir sağlık sorunudur. Hemoroidler, iç ve dış olmak üzere iki ana türde sınıflandırılır. İç hemoroidler rektumun içinde, dış hemoroidler ise anüsün çevresinde gelişir. Bu durum, yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir ve çeşitli rahatsızlıklara neden olabilir. Bu yazıda, basurun nedenlerini, belirtilerini, tanı yöntemlerini ve tedavi seçeneklerini detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Basurun Nedenleri ve Risk Faktörleri

Basurun kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, çeşitli faktörlerin hemoroid gelişimine katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Bu faktörler arasında:

1. Kronik Kabızlık ve Dışkılama Zorluğu

Kronik kabızlık, dışkının sertleşmesine ve bağırsak hareketlerinin zorlaşmasına neden olur. Bu durum, dışkılama sırasında aşırı ıkınmaya yol açar. Ikınma, anüs ve rektumdaki damarlar üzerindeki basıncı artırarak hemoroidlerin oluşumuna zemin hazırlar. Yetersiz lif alımı, yetersiz sıvı tüketimi ve hareketsiz yaşam tarzı kabızlığa neden olabilen başlıca faktörlerdir.

2. Gebelik

Gebelik sırasında, büyüyen rahim pelvik bölgedeki damarlar üzerine baskı yapar. Bu baskı, kan akışını engelleyerek damarların şişmesine ve hemoroidlerin oluşmasına neden olabilir. Ayrıca, gebelik hormonları da damar duvarlarını gevşeterek hemoroid riskini artırabilir. Gebeliğin son trimesterinde ve doğum sırasında ıkınma, hemoroidlerin şiddetlenmesine katkıda bulunabilir.

3. Uzun Süre Tuvalette Kalmak

Tuvalette uzun süre oturmak, anüs ve rektumdaki damarlar üzerindeki basıncı artırır. Özellikle cep telefonu veya kitap okuyarak tuvalette geçirilen süre uzadığında, bu basınç hemoroidlerin oluşumuna katkıda bulunabilir. Bu nedenle, tuvalette gereğinden fazla zaman geçirmekten kaçınmak önemlidir.

4. Genetik Yatkınlık

Ailede basur öyküsü olan kişilerde hemoroid gelişme riski daha yüksektir. Bu durum, genetik faktörlerin damar yapısı ve elastikiyeti üzerinde etkili olabileceğini düşündürmektedir. Ancak, genetik yatkınlık tek başına hemoroid oluşumuna neden olmaz; diğer risk faktörleriyle birlikte etkileşime girerek riski artırır.

5. Obezite

Obezite, karın içi basıncını artırarak pelvik bölgedeki damarlar üzerinde ek baskı oluşturur. Bu durum, hemoroidlerin oluşumuna ve şiddetlenmesine katkıda bulunabilir. Ayrıca, obezite genellikle hareketsiz bir yaşam tarzı ve sağlıksız beslenme alışkanlıkları ile birlikte seyreder, bu da kabızlık riskini artırarak hemoroid gelişimini kolaylaştırır.

6. Yaş

Yaş ilerledikçe, vücuttaki dokuların elastikiyeti azalır. Bu durum, anüs ve rektumdaki damarların da zayıflamasına ve şişmesine neden olabilir. Bu nedenle, yaşlı bireylerde hemoroid görülme sıklığı daha yüksektir. Yaşlanma süreci, diğer risk faktörleriyle birleştiğinde hemoroid riskini önemli ölçüde artırabilir.

7. Ağır Kaldırmak

Ağır kaldırmak, karın içi basıncını artırarak pelvik bölgedeki damarlar üzerinde baskı oluşturur. Bu durum, hemoroidlerin oluşumuna ve şiddetlenmesine katkıda bulunabilir. Özellikle düzenli olarak ağır yük kaldıran kişilerde hemoroid riski daha yüksektir. Ağır kaldırma sırasında doğru teknikleri kullanmak ve aşırı zorlanmaktan kaçınmak önemlidir.

8. Kronik Öksürük veya Kusma

Kronik öksürük veya kusma, karın içi basıncını artırarak pelvik bölgedeki damarlar üzerinde baskı oluşturur. Bu durum, hemoroidlerin oluşumuna ve şiddetlenmesine katkıda bulunabilir. Özellikle kronik akciğer hastalığı veya mide rahatsızlığı olan kişilerde hemoroid riski daha yüksektir.

9. Anal İlişki

Anal ilişki, anüs ve rektumdaki damarlar üzerinde doğrudan baskı ve travmaya neden olabilir. Bu durum, hemoroidlerin oluşumuna ve şiddetlenmesine katkıda bulunabilir. Özellikle korunmasız anal ilişki, enfeksiyon riskini de artırarak hemoroid sorununu daha karmaşık hale getirebilir.

10. Bazı Tıbbi Durumlar

Bazı tıbbi durumlar, karaciğer hastalığı, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi, hemoroid riskini artırabilir. Karaciğer hastalığı, portal hipertansiyona neden olarak karın içi damarlardaki basıncı artırır. İnflamatuar bağırsak hastalıkları ise, anüs ve rektum bölgesinde iltihaplanmaya yol açarak hemoroid gelişimini tetikleyebilir.

Basur Belirtileri

Basur belirtileri, hemoroidin türüne (iç veya dış) ve şiddetine göre değişiklik gösterebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

1. Rektal Kanama

Rektal kanama, basurun en belirgin belirtilerinden biridir. Genellikle parlak kırmızı renkte ve ağrısızdır. Kanama, dışkılama sırasında veya sonrasında görülebilir. Bazen tuvalet kağıdında veya tuvalet suyunda kan izleri şeklinde fark edilebilir. Nadiren, uzun süreli ve tekrarlayan kanamalar anemiye (kansızlık) neden olabilir.

2. Kaşıntı ve Tahriş

Anüs çevresinde kaşıntı ve tahriş, özellikle dış hemoroidlerde sıkça görülen bir belirtidir. Şişmiş damarların neden olduğu nem ve mukus salgısı, ciltte tahrişe ve kaşıntıya yol açabilir. Kaşıntı, durumu daha da kötüleştirebilir ve enfeksiyon riskini artırabilir.

3. Ağrı ve Rahatsızlık

Ağrı ve rahatsızlık, özellikle tromboze (pıhtılaşmış) dış hemoroidlerde belirgindir. Tromboze hemoroidler, anüs çevresinde şişlik, hassasiyet ve şiddetli ağrıya neden olabilir. Ağrı, oturma, yürüme ve dışkılama sırasında artabilir. İç hemoroidler genellikle ağrısızdır, ancak prolapsus (dışarı sarkma) durumunda ağrıya neden olabilirler.

4. Şişlik ve Ele Gelen Kitle

Anüs çevresinde şişlik ve ele gelen kitle, dış hemoroidlerin karakteristik belirtisidir. Şişlik, damarların şişmesi ve iltihaplanması sonucu oluşur. Ele gelen kitle, ağrılı veya ağrısız olabilir. İç hemoroidler de prolapsus durumunda dışarı sarkarak ele gelebilirler.

5. Dışkı Kaçırma

İlerlemiş hemoroidlerde, anüsün tam olarak kapanamaması nedeniyle dışkı kaçırma (fekal inkontinans) görülebilir. Bu durum, özellikle prolapsus yapmış ve büyük hemoroidlerde daha sık görülür. Dışkı kaçırma, sosyal yaşamı olumsuz etkileyebilir ve hijyen sorunlarına yol açabilir.

6. Prolapsus (Dışarı Sarkma)

İç hemoroidler, zamanla büyüyerek anüsten dışarı sarkabilir (prolapsus). Prolapsus, başlangıçta sadece dışkılama sırasında ortaya çıkarken, ilerleyen durumlarda sürekli olarak dışarıda kalabilir. Prolapsus yapmış hemoroidler, ağrı, kanama, kaşıntı ve tahrişe neden olabilir.

Hemoroid Evreleri

İç hemoroidler, prolapsus derecesine göre dört evrede sınıflandırılır:

• Evre 1: Hemoroidler anüsten dışarı sarkmaz. Sadece kanama görülebilir.
• Evre 2: Hemoroidler dışkılama sırasında dışarı sarkar, ancak kendiliğinden içeri girer.
• Evre 3: Hemoroidler dışkılama sırasında dışarı sarkar ve elle içeri itilmesi gerekir.
• Evre 4: Hemoroidler sürekli olarak dışarıda kalır ve elle içeri itilemez.

Basur Tanısı

Basur tanısı, genellikle fiziksel muayene ve bazı tanısal testlerle konulur. Doktor, öncelikle hastanın tıbbi öyküsünü alır ve belirtilerini dinler. Ardından, anüs ve rektum bölgesini dikkatlice inceler.

1. Fiziksel Muayene

Fiziksel muayene sırasında, doktor anüs çevresinde şişlik, kızarıklık, hassasiyet ve ele gelen kitle olup olmadığını değerlendirir. Dış hemoroidler genellikle fiziksel muayene ile kolayca tespit edilebilir. İç hemoroidleri değerlendirmek için ise daha detaylı bir inceleme gerekebilir.

2. Dijital Rektal Muayene (DRM)

Dijital rektal muayene, doktorun eldivenli ve kayganlaştırıcı sürülmüş bir parmağını anüse sokarak rektumu ve çevresini incelemesidir. Bu muayene, iç hemoroidlerin varlığını, boyutunu ve konumunu belirlemeye yardımcı olur. Ayrıca, rektumda tümör veya diğer anormalliklerin olup olmadığını da tespit etmeye yardımcı olabilir.

3. Anoskopi

Anoskopi, anüs ve rektumun alt kısmını görüntülemek için kullanılan bir yöntemdir. Anoskop, ucunda ışık bulunan kısa, sert bir tüptür. Bu tüp, anüse sokularak rektumun iç yüzeyi incelenir. Anoskopi, iç hemoroidleri, fissürleri ve diğer anüs hastalıklarını teşhis etmeye yardımcı olabilir.

4. Sigmoidoskopi ve Kolonoskopi

Sigmoidoskopi ve kolonoskopi, rektum ve kalın bağırsağın daha detaylı bir şekilde incelenmesini sağlayan yöntemlerdir. Sigmoidoskopi, rektumun ve kalın bağırsağın alt kısmını incelerken, kolonoskopi tüm kalın bağırsağı inceler. Bu yöntemler, hemoroidlerin yanı sıra, kolon polipleri, tümörler ve diğer bağırsak hastalıklarını teşhis etmeye yardımcı olabilir. Özellikle rektal kanaması olan ve 50 yaşın üzerindeki kişilerde, kolon kanseri riskini ekarte etmek için bu yöntemler önerilebilir.

Basur Tedavi Yöntemleri

Basur tedavisi, hemoroidin türüne, evresine ve belirtilerin şiddetine göre değişiklik gösterir. Tedavi seçenekleri arasında yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi, minimal invaziv yöntemler ve cerrahi tedavi yer alır.

1. Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Hemoroid belirtilerini hafifletmek ve nüksü önlemek için yaşam tarzı değişiklikleri önemlidir. Bu değişiklikler şunları içerir:

• Lifli Beslenme: Yüksek lifli besinler (meyve, sebze, tam tahıllar) tüketmek, dışkıyı yumuşatarak kabızlığı önler ve dışkılama sırasında ıkınmayı azaltır. Günlük lif alımı 25-30 gram arasında olmalıdır.
• Bol Sıvı Tüketimi: Günde en az 8 bardak su içmek, dışkının yumuşak kalmasına yardımcı olur ve kabızlığı önler.
• Düzenli Egzersiz: Düzenli egzersiz yapmak, bağırsak hareketlerini düzenler ve kabızlığı önler. Ayrıca, kilo kontrolüne yardımcı olarak obeziteye bağlı hemoroid riskini azaltır.
• Tuvalet Alışkanlıkları: Tuvalette uzun süre oturmaktan kaçınmak ve ıkınmaktan kaçınmak önemlidir. Dışkılama ihtiyacı hissedildiğinde beklememek ve ertelememek de önemlidir.
• Oturma Banyosu: Ilık suya oturmak (oturma banyosu), anüs bölgesindeki ağrıyı, kaşıntıyı ve tahrişi hafifletmeye yardımcı olur. Günde birkaç kez 10-15 dakika süreyle oturma banyosu yapmak önerilir.

2. İlaç Tedavisi

Hemoroid belirtilerini hafifletmek için çeşitli ilaçlar kullanılabilir:

• Topikal Kremler ve Merhemler: Kortikosteroid içeren kremler ve merhemler, anüs bölgesindeki iltihabı, kaşıntıyı ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olur. Ancak, uzun süreli kullanımı cilt incelmesine ve diğer yan etkilere neden olabilir.
• Ağrı Kesiciler: Parasetamol veya ibuprofen gibi reçetesiz satılan ağrı kesiciler, hemoroid ağrısını hafifletmeye yardımcı olabilir.
• Laksatifler: Kabızlığı gidermek için laksatifler kullanılabilir. Ancak, uzun süreli kullanımı bağımlılığa neden olabileceği için dikkatli kullanılmalıdır. Lif takviyeleri, laksatiflere iyi bir alternatiftir.
• Venotonikler: Venotonikler, damar duvarlarını güçlendirerek ve kan akışını düzenleyerek hemoroid belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabilir. Ancak, etkinlikleri konusunda kesin kanıtlar bulunmamaktadır.

3. Minimal İnvaziv Yöntemler

Yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi ile kontrol altına alınamayan hemoroidler için minimal invaziv yöntemler uygulanabilir:

• Bant Ligasyonu (Lastik Bant Uygulaması): İç hemoroidlerin tabanına lastik bant yerleştirilerek kan akışı kesilir. Bu, hemoroidin küçülmesine ve düşmesine neden olur. Bu yöntem, genellikle ağrısızdır ve poliklinik şartlarında uygulanabilir.
• Skleroterapi: İç hemoroidlerin içine sklerozan madde enjekte edilerek damarların büzüşmesi ve hemoroidin küçülmesi sağlanır. Bu yöntem, genellikle ağrısızdır ve poliklinik şartlarında uygulanabilir.
• İnfrared Koagülasyon: Infrared ışınları kullanılarak hemoroid damarlarının yakılması ve küçültülmesi sağlanır. Bu yöntem, genellikle ağrısızdır ve poliklinik şartlarında uygulanabilir.
• Bipolar Diatermi: Elektrik akımı kullanılarak hemoroid damarlarının yakılması ve küçültülmesi sağlanır. Bu yöntem, genellikle ağrısızdır ve poliklinik şartlarında uygulanabilir.
• Lazer Hemoroidektomi: Lazer enerjisi kullanılarak hemoroid damarlarının yakılması ve küçültülmesi sağlanır. Bu yöntem, geleneksel cerrahiye göre daha az ağrılı ve daha hızlı iyileşme süresine sahiptir.
• Radyofrekans Ablasyon: Radyofrekans enerjisi kullanılarak hemoroid damarlarının yakılması ve küçültülmesi sağlanır. Bu yöntem, lazer hemoroidektomiye benzer şekilde, daha az ağrılı ve daha hızlı iyileşme süresine sahiptir.
• Hemoroidektomi ile Lazer veya Radyofrekans Kombinasyonu: Geleneksel hemoroidektomi ameliyatı sırasında lazer veya radyofrekans enerjisi kullanılarak daha hassas ve kontrollü bir şekilde doku çıkarılması sağlanır. Bu yöntem, ameliyat sonrası ağrıyı azaltmaya ve iyileşme süresini kısaltmaya yardımcı olabilir.

4. Cerrahi Tedavi

Minimal invaziv yöntemlerle tedavi edilemeyen veya şiddetli belirtilere neden olan hemoroidler için cerrahi tedavi gerekebilir:

• Hemoroidektomi: Hemoroidlerin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Bu yöntem, genellikle şiddetli hemoroidlerde ve diğer tedavi yöntemlerinin başarısız olduğu durumlarda uygulanır. Hemoroidektomi, açık veya kapalı (stapler hemoroidektomi) tekniklerle yapılabilir. Açık hemoroidektomi, hemoroidlerin tamamen çıkarılmasını sağlar, ancak ameliyat sonrası ağrı ve iyileşme süresi daha uzundur. Kapalı hemoroidektomi (stapler hemoroidektomi), daha az ağrılıdır ve daha hızlı iyileşme süresine sahiptir, ancak tekrarlama riski daha yüksek olabilir.
• Hemoroidopeksi: Hemoroidlerin çıkarılmadan yukarı doğru çekilerek ve anüs içine sabitlenerek kan akışının azaltılmasıdır. Bu yöntem, prolapsus yapmış hemoroidlerde uygulanabilir ve daha az ağrılıdır.
• THD (Transanal Hemoroidal Dearterializasyon): Doppler ultrason rehberliğinde hemoroidleri besleyen atardamarların bağlanmasıdır. Bu yöntem, hemoroidlerin küçülmesine ve kanamasının durmasına neden olur. THD, minimal invaziv bir yöntemdir ve ameliyat sonrası ağrı ve iyileşme süresi kısadır.

Basur Komplikasyonları

Tedavi edilmeyen veya ihmal edilen basur, bazı komplikasyonlara neden olabilir:

• Anemi (Kansızlık): Uzun süreli ve tekrarlayan rektal kanamalar, anemiye neden olabilir. Anemi, yorgunluk, halsizlik, baş dönmesi ve nefes darlığı gibi belirtilere yol açabilir.
• Tromboze Hemoroid: Hemoroid içinde kan pıhtısı oluşması durumudur. Tromboze hemoroidler, şiddetli ağrı, şişlik ve hassasiyete neden olabilir.
• Enfeksiyon: Hemoroidler, özellikle kaşıntı ve tahriş nedeniyle enfekte olabilir. Enfeksiyon, ağrı, kızarıklık, şişlik ve ateş gibi belirtilere yol açabilir.
• Dışkı Kaçırma (Fekal İnkontinans): İlerlemiş hemoroidlerde, anüsün tam olarak kapanamaması nedeniyle dışkı kaçırma görülebilir.
• Boğulmuş Hemoroid: Prolapsus yapmış hemoroidlerin kan akışının kesilmesi durumudur. Boğulmuş hemoroidler, şiddetli ağrı, şişlik ve doku ölümüne (nekroz) neden olabilir.

Basurdan Korunma Yolları

Basurdan korunmak için aşağıdaki önlemler alınabilir:

• Lifli Beslenme: Yüksek lifli besinler tüketmek, kabızlığı önler ve dışkılama sırasında ıkınmayı azaltır.
• Bol Sıvı Tüketimi: Günde en az 8 bardak su içmek, dışkının yumuşak kalmasına yardımcı olur ve kabızlığı önler.
• Düzenli Egzersiz: Düzenli egzersiz yapmak, bağırsak hareketlerini düzenler ve kabızlığı önler.
• Tuvalet Alışkanlıkları: Tuvalette uzun süre oturmaktan kaçınmak ve ıkınmaktan kaçınmak önemlidir.
• Kilo Kontrolü: Sağlıklı kiloyu korumak, karın içi basıncını azaltarak hemoroid riskini azaltır.
• Ağır Kaldırmaktan Kaçınmak: Ağır kaldırmak, karın içi basıncını artırarak pelvik bölgedeki damarlar üzerinde baskı oluşturur.
• Sağlıklı Bağırsak Alışkanlıkları: Dışkılama ihtiyacı hissedildiğinde beklememek ve ertelememek önemlidir.

Sonuç

Basur, yaygın bir sağlık sorunudur ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Ancak, doğru tanı ve tedavi yöntemleriyle kontrol altına alınabilir. Yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi, minimal invaziv yöntemler ve cerrahi tedavi, hemoroid belirtilerini hafifletmeye ve nüksü önlemeye yardımcı olabilir. Erken teşhis ve tedavi, komplikasyon riskini azaltır ve daha iyi sonuçlar elde edilmesini sağlar. Eğer basur belirtileri yaşıyorsanız, bir doktora başvurarak uygun tedavi seçeneklerini değerlendirmeniz önemlidir.